Θεματική 3 Τεχνικές διαχείρισης της προβληματικής χρήσης του Διαδικτύου

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 1 & 2

Συχνά, η προβληματική χρήση του Διαδικτύου δεν είναι το μόνο ψυχολογικό ζήτημα που αντιμετωπίζει το άτομο. Αυτό που παρατηρούμε στα Σενάρια 1 και 2 είναι ότι η προβληματική χρήση του Διαδικτύου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας μηχανισμός αντιμετώπισης των δύσκολων συνθηκών της ζωής και της καθημερινότητας. Ομοίως, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας τρόπος αντιμετώπισης ανεκπλήρωτων συναισθηματικών αναγκών στην πραγματική ζωή (η αυτονομία, το σχετίζεσθαι, η ικανότητα-επάρκεια/autonomy, relatedness and competence).

Είναι, συχνά, δύσκολος ο εντοπισμός του πρωταρχικού προβλήματος. Στα Σενάρια 1 και 2 φαίνεται ότι τα άτομα έχουν άλλα πρωταρχικά προβλήματα (κατάθλιψη, άγχος κ.λπ.) και το προβληματικό gaming είναι το «υπό-προϊόν». Για παράδειγμα, οι γονείς του Γ. θα έπρεπε να έχουν αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια για τον σχολικό εκφοβισμό (bullying) και την επακόλουθη κατάθλιψη και κοινωνική του απόσυρση, ακόμη και χωρίς την υπερβολική του ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε αυτά τα σημάδια και τις αλλαγές στην συμπεριφορά του παιδιού – ακόμη κι αν μερικές φορές είναι δύσκολο να τα διακρίνουμε. Τόσο ο Γ. (Σενάριο 1), όσο και ο Σ. (Σενάριο 2) χρειάζονταν την βοήθεια των επαγγελματιών ψυχικής υγείας και την χρειάζονται πολύ πριν ξεκινήσουν να αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στα βιντεοπαιχνίδια. Εν προκειμένω, το υπερβολικό gaming απλώς χειροτέρεψε την κατάσταση ακόμη περισσότερο.

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 3 & 4

Σε αντίθεση με ό,τι είδαμε στα Σενάρια 1 και 2, στα Σενάρια 3 και 4 η Τζ. και ο Λ. κατάφεραν να διορθώσουν τα μοτίβα του υπερβολικού gaming από μόνοι τους, με την βοήθεια, φυσικά, της οικογένειάς τους (αδέρφια, γονείς).

Αυτό μας δείχνει ότι η συνδρομή των επαγγελματιών ψυχικής υγείας δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση- σε κάποιες περιπτώσεις, είναι αρκετό το ενδιαφέρον των γονιών για το παιδί τους και η έγκαιρη αντίδρασή τους, μόλις αντιληφθούν κάποια αλλαγή ή δυσλειτουργία στην συμπεριφορά του. Επίσης, υπάρχει και η περίπτωση να μιλήσει το ίδιο το παιδί στους γονείς του και να εκφράσει την ανησυχία του για τον εαυτό του, καθώς αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά.

Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας δεν είναι ποτέ λάθος. Κι αυτό, γιατί δεν είναι πάντα εφικτό για τα παιδιά και τους εφήβους να αλλάξουν, από μόνοι τους, τα μη υγιή μοτίβα αλληλεπίδρασης με την ψηφιακή τεχνολογία. Επιπλέον, κάποιες φορές, άλλα ψυχολογικά προβλήματα που δεν έχουν γίνει αντιληπτά μπορεί να παραμονεύουν και να εκδηλωθούν ακόμη πιο έντονα μέσα από το υπερβολικό gaming.

Σε περίπτωση που επιθυμείτε να διαβάσετε περισσότερα σε σχέση με την πολυπλοκότητα που παρουσιάζουν οι ιστορίες ανθρώπων που αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο σε βιντεοπαιχνίδια, σας συστήνουμε το παρακάτω:

Wood, R. T. (2008). Problems with the concept of video game “addiction”: Some case study examples. International journal of mental health and addiction6(2), 169-178.

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 5 & 6

Στο Σενάριο 5 βλέπουμε τα εξής: Στο συγκεκριμένο σενάριο, οι γονείς παρατηρούν ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά με το παιδί τους, γεγονός που πυροδοτεί την συζήτησή τους μαζί της, σχετικά με την ασφαλή χρήση του Instagram. Στο συγκεκριμένο σενάριο, η Α. δεν αντιμετώπιζε άλλα σημαντικά προβλήματα στην καθημερινή της ζωή ούτε χρησιμοποιούσε υπερβολικά το Instagram. Αντιμετώπιζε προβλήματα cyberbullying (= ο εκφοβισμός που γίνεται μέσα από το διαδίκτυο). Ήταν πολύ σημαντικό το ότι οι γονείς της δεν την έκριναν ούτε της απαγόρευσαν να χρησιμοποιεί το Instagram – αντιθέτως, κάθισαν μαζί της και της εξήγησαν πώς μπορεί να χρησιμοποιεί με ασφάλεια το συγκεκριμένο Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης.

Εδώ είναι 2 σελίδες που παρέχουν σύντομες και ακριβείς πληροφορίες για την ασφαλή χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης:

Στο Σενάριο 6, ο/η δάσκαλος/δασκάλα βρισκόταν σε εγρήγορση και έτσι αντιλήφθηκε πως κάτι δεν πήγαινε καλά με την Σ., οπότε και απευθύνθηκε στον/στην ψυχολόγο του σχολείου. Αυτός/ή με την σειρά του/της, άρχισε να βοηθά την Σ. με τα ζητήματα που αντιμετώπιζε – ζητήματα, τα οποία, ειδάλλως, δύσκολα θα είχε επιλύσει μόνη της ή με την βοήθεια της οικογένειάς της. Η Σ., προφανώς, είχε ήδη ζητήματα προβληματικής σωματικής αυτοεικόνας, τα οποία πολλαπλασίασε και ανέδειξε η χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Σύντομα ανέπτυξε ένα μη προσαρμοστικό μοτίβο χρήσης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, για να αντιμετωπίσει τα ζητήματα της σωματικής της αυτοεικόνας και άλλα ζητήματα της καθημερινής ζωής ενός εφήβου (π.χ. η διάλυση μίας φιλίας). Ο/η ψυχολόγος του σχολείου την βοήθησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της σωματικής της αυτοεικόνας και να αρχίσει να χτίζει ξανά μία υγιή σχέση με τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.

Κάποιες συμβουλές για τους γονείς μετά την επαφή τους με τα παραπάνω σενάρια

Εννοείται ότι δεν είναι απαραίτητο οι γονείς να γνωρίζουν τα πάντα για το Instagram, το TikTok και οποιοδήποτε καινούργιο Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης προκύπτει ή οποιοδήποτε καινούργιο βιντεοπαιχνίδι είναι αυτήν την περίοδο στην μόδα. Ωστόσο, είναι σημαντικό για τους γονείς να εμπλέκονται σε ανοιχτές και ειλικρινείς συζητήσεις με τα παιδιά τους για την χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, τα βιντεοπαιχνίδια και άλλες μορφές χρήσης του Διαδικτύου.

Γενικά, μία καλή ιδέα για τους γονείς είναι να προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης που χρησιμοποιούν τα παιδιά τους, να παίξουν για λίγο μαζί τους τα βιντεοπαιχνίδια που παίζουν κ.λπ. Επίσης, είναι καλό να συζητούν με τα παιδιά τους για το τι συμβαίνει στην ψηφιακή πραγματικότητα: τι κάνουν, τι τους αρέσει, τι δεν τους αρέσει – με έναν ανοιχτό και μη επικριτικό τρόπο. Τα παιδιά θα εκτιμήσουν το ενδιαφέρον των γονιών τους. Με αυτόν τον τρόπο, είναι δυνατόν για τους γονείς να είναι ενήμεροι για την ψηφιακή ζωή των παιδιών τους και να μπορέσουν να ασκήσουν θετική επιρροή στις ψηφιακές τους δραστηριότητες. Αυτή η διαδικασία τους επιτρέπει να είναι γενικά συνδεδεμένοι με τα παιδιά τους, την ζωή και την καθημερινότητά τους, η οποία γίνεται ολοένα και περισσότερο ψηφιακή, καθώς περνάει ο καιρός.

Εάν οι γονείς ανακαλύψουν ότι το παιδί τους αντιμετωπίζει προβλήματα, τα οποία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του ή με την βοήθεια των γονιών του, θα πρέπει να αναζητήσουν επαγγελματική βοήθεια. Ωστόσο, θα πρέπει να επιδεικνύεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι προσπαθούν να βγάλουν κέρδος από ακριβές, αναποτελεσματικές και κάποιες φορές ακόμη και επικίνδυνες «θεραπείες» για την εξάρτηση από το Διαδίκτυο ή το gaming. Το πρώτο σημείο αναφοράς του δασκάλου θα πρέπει να είναι το επαγγελματικό προσωπικό ψυχικής υγείας του σχολείου ή κάποιο άτομο-επαγγελματίας που δραστηριοποιείται στα ανάλογα πεδία. Ένα άτομο που είναι πραγματικά επαγγελματίας, για παράδειγμα, θα είναι ικανό να διαγνώσει το εάν υπάρχει κάποιο άλλο πρωταρχικό πρόβλημα (π.χ. κατάθλιψη, άγχος, ΔΕΠ-Υ κ.λπ.) και να υποδείξει την κατάλληλη θεραπεία.

Η ποιότητα στην σχέση γονέα-παιδιού

Γενικά, η υψηλή ποιότητα της σχέσης γονέα-παιδιού είναι σημαντική για την πρόληψη όλων των ειδών των ψυχολογικών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της προβληματικής χρήσης του Διαδικτύου. Επίσης, βοηθάει το παιδί να αναπτυχθεί σε ένα ψυχολογικά υγιές και αυτόνομο πρόσωπο.

Παρακάτω, παρατίθενται δύο άρθρα με σχετικά απλές αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικές συμβουλές στο πώς να οικοδομήσουμε και να πετύχουμε μία, υψηλής ποιότητας, σχέση γονέα-παιδιού: