Θεματική 3 Τεχνικές διαχείρισης της προβληματικής χρήσης του Διαδικτύου

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 1 & 2

Συχνά, η προβληματική χρήση του Διαδικτύου δεν είναι το μόνο ψυχολογικό ζήτημα που αντιμετωπίζει το άτομο. Αυτό που παρατηρούμε στα Σενάρια 1 και 2 είναι ότι η προβληματική χρήση του Διαδικτύου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας μηχανισμός αντιμετώπισης των δύσκολων συνθηκών της ζωής και της καθημερινότητας. Ομοίως, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας τρόπος αντιμετώπισης ανεκπλήρωτων συναισθηματικών αναγκών στην πραγματική ζωή (η αυτονομία, το σχετίζεσθαι, η ικανότητα-επάρκεια/autonomy, relatedness and competence).

Είναι, συχνά, δύσκολος ο εντοπισμός του πρωταρχικού προβλήματος. Στα Σενάρια 1 και 2 φαίνεται ότι τα άτομα έχουν άλλα πρωταρχικά προβλήματα (κατάθλιψη, άγχος κ.λπ.) και το προβληματικό gaming είναι το «υπό-προϊόν». Για παράδειγμα, οι γονείς του Γ. θα έπρεπε να έχουν αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια για τον σχολικό εκφοβισμό (bullying) και την επακόλουθη κατάθλιψη και κοινωνική του απόσυρση, ακόμη και χωρίς την υπερβολική του ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε αυτά τα σημάδια και τις αλλαγές στην συμπεριφορά του παιδιού – ακόμη κι αν μερικές φορές είναι δύσκολο να τα διακρίνουμε. Τόσο ο Γ. (Σενάριο 1), όσο και ο Σ. (Σενάριο 2) χρειάζονταν την βοήθεια των επαγγελματιών ψυχικής υγείας και την χρειάζονται πολύ πριν ξεκινήσουν να αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στα βιντεοπαιχνίδια. Εν προκειμένω, το υπερβολικό gaming απλώς χειροτέρεψε την κατάσταση ακόμη περισσότερο.

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 3 & 4

Σε αντίθεση με ό,τι είδαμε στα Σενάρια 1 και 2, στα Σενάρια 3 και 4 η Τζ. και ο Λ. κατάφεραν να διορθώσουν τα μοτίβα του υπερβολικού gaming από μόνοι τους, με την βοήθεια, φυσικά, της οικογένειάς τους (αδέρφια, γονείς).

Αυτό μας δείχνει ότι η συνδρομή των επαγγελματιών ψυχικής υγείας δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση- σε κάποιες περιπτώσεις, είναι αρκετό το ενδιαφέρον των γονιών για το παιδί τους και η έγκαιρη αντίδρασή τους, μόλις αντιληφθούν κάποια αλλαγή ή δυσλειτουργία στην συμπεριφορά του. Επίσης, υπάρχει και η περίπτωση να μιλήσει το ίδιο το παιδί στους γονείς του και να εκφράσει την ανησυχία του για τον εαυτό του, καθώς αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά.

Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί ότι η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας δεν είναι ποτέ λάθος. Κι αυτό, γιατί δεν είναι πάντα εφικτό για τα παιδιά και τους εφήβους να αλλάξουν, από μόνοι τους, τα μη υγιή μοτίβα αλληλεπίδρασης με την ψηφιακή τεχνολογία. Επιπλέον, κάποιες φορές, άλλα ψυχολογικά προβλήματα που δεν έχουν γίνει αντιληπτά μπορεί να παραμονεύουν και να εκδηλωθούν ακόμη πιο έντονα μέσα από το υπερβολικό gaming.

Σε περίπτωση που επιθυμείτε να διαβάσετε περισσότερα σε σχέση με την πολυπλοκότητα που παρουσιάζουν οι ιστορίες ανθρώπων που αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο σε βιντεοπαιχνίδια, σας συστήνουμε το παρακάτω:

Wood, R. T. (2008). Problems with the concept of video game “addiction”: Some case study examples. International journal of mental health and addiction6(2), 169-178.

Το κοινό έδαφος ανάμεσα στα Σενάρια 5 & 6

Στο Σενάριο 5 βλέπουμε τα εξής: Στο συγκεκριμένο σενάριο, οι γονείς παρατηρούν ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά με το παιδί τους, γεγονός που πυροδοτεί την συζήτησή τους μαζί της, σχετικά με την ασφαλή χρήση του Instagram. Στο συγκεκριμένο σενάριο, η Α. δεν αντιμετώπιζε άλλα σημαντικά προβλήματα στην καθημερινή της ζωή ούτε χρησιμοποιούσε υπερβολικά το Instagram. Αντιμετώπιζε προβλήματα cyberbullying (= ο εκφοβισμός που γίνεται μέσα από το διαδίκτυο). Ήταν πολύ σημαντικό το ότι οι γονείς της δεν την έκριναν ούτε της απαγόρευσαν να χρησιμοποιεί το Instagram – αντιθέτως, κάθισαν μαζί της και της εξήγησαν πώς μπορεί να χρησιμοποιεί με ασφάλεια το συγκεκριμένο Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης.

Εδώ είναι 2 σελίδες που παρέχουν σύντομες και ακριβείς πληροφορίες για την ασφαλή χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης: https://www.connectsafely.org/social-web-tips-for-teens/ και https://www.kidscape.org.uk/advice/advice-for-young-people/dealing-with-cyberbullying/staying-safe-on-social-media/

Στο Σενάριο 6, ο/η δάσκαλος/δασκάλα βρισκόταν σε εγρήγορση και έτσι αντιλήφθηκε πως κάτι δεν πήγαινε καλά με την Σ., οπότε και απευθύνθηκε στον/στην ψυχολόγο του σχολείου. Αυτός/ή με την σειρά του/της, άρχισε να βοηθά την Σ. με τα ζητήματα που αντιμετώπιζε – ζητήματα, τα οποία, ειδάλλως, δύσκολα θα είχε επιλύσει μόνη της ή με την βοήθεια της οικογένειάς της. Η Σ., προφανώς, είχε ήδη ζητήματα προβληματικής σωματικής αυτοεικόνας, τα οποία πολλαπλασίασε και ανέδειξε η χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Σύντομα ανέπτυξε ένα μη προσαρμοστικό μοτίβο χρήσης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, για να αντιμετωπίσει τα ζητήματα της σωματικής της αυτοεικόνας και άλλα ζητήματα της καθημερινής ζωής ενός εφήβου (π.χ. η διάλυση μίας φιλίας). Ο/η ψυχολόγος του σχολείου την βοήθησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της σωματικής της αυτοεικόνας και να αρχίσει να χτίζει ξανά μία υγιή σχέση με τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.

Κάποιες συμβουλές για το διδακτικό προσωπικό μετά την επαφή τους με τα παραπάνω σενάρια

Εννοείται ότι δεν είναι απαραίτητο για το διδακτικό προσωπικό να γνωρίζει τα πάντα για το Instagram, το TikTok και οποιοδήποτε καινούργιο Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης προκύπτει ή οποιοδήποτε καινούργιο βιντεοπαιχνίδι είναι αυτήν την περίοδο στην μόδα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να εμπλέκεται σε ανοιχτές και ειλικρινείς συζητήσεις με τους/τις μαθητές/τριές του για την χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, τα βιντεοπαιχνίδια και άλλες μορφές χρήσης του Διαδικτύου.

Εάν το διδακτικό προσωπικό ανακαλύψει ότι κάποιος/α μαθητής/τριά του αντιμετωπίζει προβλήματα, τα οποία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του ή με την βοήθεια των γονιών του και του διδακτικού προσωπικού, θα πρέπει να απευθυνθεί σε επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η συνεργασία μεταξύ του διδακτικού προσωπικού και της οικογένειας μπορεί να είναι η λύση σε τέτοιες περιπτώσεις. Πολλές φορές, μάλιστα, είναι η πιο ασφαλής λύση.

Ωστόσο, θα πρέπει να επιδεικνύεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι προσπαθούν να βγάλουν κέρδος από ακριβές, αναποτελεσματικές και κάποιες φορές ακόμη και επικίνδυνες «θεραπείες» για την εξάρτηση από το Διαδίκτυο ή το gaming. Το πρώτο σημείο αναφοράς του δασκάλου θα πρέπει να είναι το επαγγελματικό προσωπικό ψυχικής υγείας του σχολείου ή κάποιο άτομο-επαγγελματίας που δραστηριοποιείται στα ανάλογα πεδία. Ένα άτομο που είναι πραγματικά επαγγελματίας, για παράδειγμα, θα είναι ικανό να διαγνώσει το εάν υπάρχει κάποιο άλλο πρωταρχικό πρόβλημα (π.χ. κατάθλιψη, άγχος, ΔΕΠ-Υ κ.λπ.) και να υποδείξει την κατάλληλη θεραπεία.