Θεματική 3 Διαχείριση άγχους και λήψη αποφάσεων

  • Δεξιότητες για την αντιμετώπιση αγχωτικών καταστάσεων της πραγματικής ζωής όπως η απώλεια ενός κοντινού ανθρώπου ή ένα διαζύγιο, η αλλαγή σχολείου ή η επιλογή μεταξύ ενός τεχνικού σχολείου ή γυμνασίου κλπ., περιλαμβάνουν επικοινωνιακές ικανότητες, συμπεριφορές αντιμετώπισης και λήψη αποφάσεων.
  • Οι αποτελεσματικές επικοινωνιακές ικανότητες αποτελούν συστατικό ζωτικής σημασίας στην αντιμετώπιση πιθανών αγχωτικών καταστάσεων. Πολλά γεγονότα της ζωής είναι διαπροσωπικά (το να κάνεις φίλους, να πηγαίνεις ραντεβού, κλπ.).
  • Εάν δεν αναπτυχθούν επικοινωνιακές ικανότητες, το άτομο δεν μπορεί να εκφράσει τα προσωπικά του συναισθήματα (π.χ. ενδιαφέρον, δυσαρέσκεια, δυστυχία, μοναξιά, δυσφορία). Με αυτό τον τρόπο, το άτομο καταπιέζεται και ζει σε ένα αγχωτικό περιβάλλον.
  • Οι δραστηριότητες επικοινωνιακών ικανοτήτων στην τάξη ή σε ομαδικό πλαίσιο, ενισχύουν μια ατμόσφαιρα “του να μοιράζεσαι”. Οι δραστηριότητες πρέπει να είναι εθελοντικές και πρέπει να επιτρέπεται στους/στις μαθητές/τριες να μην συμμετέχουν ή να παραιτούνται όταν δεν νοιώθουν άνετα.
  • Για παράδειγμα, η ενασχόληση των μαθητών/τριών με δημιουργικές δραστηριότητες ή αθλήματα ή παρέχοντας τους εμπειρίες με εξορμήσεις στη φύση, μπορεί να παρέχει στους/στις μαθητές/τριες εργαλεία ελέγχου του άγχους στη ζωή τους.
  • Ο Crowder (1983)  εισηγήθηκε ότι οι πιο σημαντικές στρατηγικές αντιμετώπισης άγχους είναι η φυσική άσκηση, η κατάλληλη διατροφή, η χαλάρωση, ο διαλογισμός, η συζήτηση των προβλημάτων του ατόμου, ο καθορισμός ρεαλιστικών στόχων, και η υπευθυνότητα. Ένας/μια εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει δραστηριότητες που ενθαρρύνουν τέτοιες πρωτοβουλίες.
  • Είναι μια διαδικασία που υποθέτει ότι:
    1. Υπάρχουν πάνω από μια εναλλακτικές. Αν υπάρχει μόνο μια εναλλακτική, δεν υπάρχει ανάγκη χρήσης ενός   μοντέλου λήψης αποφάσεων.
    2. Υπάρχουν συνέπειες για τις αποφάσεις, οι οποίες είναι αποτέλεσμα των αποφάσεων και διαφέρουν σε   πολυπλοκότητα και σοβαρότητα.
    3. Για κάθε απόφαση, εμπλέκεται και κίνδυνος (Kime, Schlaadt, and Tritsch, 1977).
  • Είναι η διαδικασία επιλογής μια εναλλακτικής από δύο ή περισσότερες επιλογές.
  • Είναι μια δεξιότητα που μπορεί να αποκτηθεί μέσω εξάσκησης.
  • Περιλαμβάνει δεξιότητες κριτικής και δημιουργικής σκέψης, δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, δεξιότητες συλλογής πληροφοριών, δεξιότητες για παραγωγή εναλλακτικών, αξιολόγηση συνεπειών, αξιολόγηση πληροφοριών για παράδειγμα από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, και αναλυτικές δεξιότητες για την αξιολόγηση προσωπικών και άλλων κινδύνων.
  • Στηρίξει τους/τις μαθητές/τριες να πάρουν αποφάσεις οι οποίες είναι ευεργετικές για τους/τις ίδιους/ες.
  • Προωθήσει τη θετική προς την υγεία συμπεριφορά, καθώς ταυτόχρονα οι μαθητές/τριες ενδυναμώνονται για να υπερασπιστούν την άποψη τους μπροστά στην πίεση από συνομήλικους να ξεκινήσουν το κάπνισμα.
  • Βοηθήσει τα άτομα να μειώσουν τον κίνδυνο λήψης κακής απόφασης. Η εκπαίδευση της νεολαίας στη λήψη αποφάσεων μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να είναι πιο ψυχολογικά ανθεκτικά για την αντιμετώπιση επικίνδυνων παραγόντων για το κάπνισμα όπως παράγοντες άγχους της καθημερινής ζωής (για παράδειγμα, θάνατος, διαζύγιο, απώλεια κατοικίδιου, απόφαση για γυμνάσιο ή τεχνική σχολή, κλπ.). Το άγχος μπορεί πιθανόν να μειωθεί εάν αποκτηθούν αποτελεσματικές δεξιότητες λήψης αποφάσεων.
  • Προσφέρει ικανοποίηση στα άτομα με την απόφαση τους καθώς έχουν χρησιμοποιήσει μια διαδικασία λήψης αποφάσεων, και έτσι αποφάσισαν για τον εαυτό τους.
  • Ιδεοκαταιγισμός – δημιουργία λίστας με ιδέες χωρίς να τις κατακρίνετε.
  • Ζύγισμα των υπερ και κατά – εκμάθηση του πως να αξιολογείτε τα πλεονεκτήματα και τα κόστη μιας ιδέας.
  • Επιλογή της καλύτερης επιλογής
  • Ολοκλήρωση – δοκιμή μιας συγκεκριμένης επιλογής και επαναξιολόγηση της απόφασης.
  • Παρέχουν ένα εργαλείο ή μοντέλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μια ποικιλία καταστάσεων και βοηθά τους/τις μαθητές/τριες να συνειδητοποιήσουν ότι αυτού του είδους αποφάσεις που παίρνουν να είναι υπό τον έλεγχο τους. Αυτό μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για να χρησιμοποιήσετε με τους/τις μαθητές/τριες: Πίνακας Υπεύθυνης Λήψης Αποφάσεων
  • Προγραμματίστε προσεκτικά και συλλέξτε ακριβείς πληροφορίες από διάφορες πηγές.
  • Ζυγίστε τα υπέρ και τα κατά συμπεριλαμβανομένων πιθανών συνεπειών για τον εαυτό σας και των άλλων.
  • Εντοπίστε παράγοντες που επηρεάζουν τις επιλογές πριν γίνει μια ακριβής αξιολόγηση της κατάστασης.
  • Επιτρέψτε την εξέταση διάφορων επιλογών.
  • Διερευνήστε συναισθήματα και αξίες που συνδέονται με διάφορες επιλογές και προγραμματίστε να αναλάβετε ευθύνη για τις πράξεις σας – πριν γίνει μια επιλογή.
  • Επαναξιολογήστε την επιλογή και προσαρμοστείτε σε καινούργιες καταστάσεις.
  • Αναπτύξτε και εξασκηθείτε πριν τη λήψη αποφάσεων, καθώς είναι κριτικής σημασίας το να έχετε πάρει μια εμπεριστατωμένη απόφαση πριν κάνετε την επιλογή.

1.Εσύ και ο/η φίλος/η σας μόλις παρακολουθήσατε μια ταινία. Φεύγετε από τον κινηματογράφο και προσέξατε μια ομάδα από δημοφιλείς μαθητές/τριες από το σχολείο σας στην οποία όλοι καπνίζουν. Σταματάτε για να χαιρετήσετε και σας προσφέρουν και εσάς και στο/η φίλο/η σας να καπνίσετε τσιγάρο.

  • Πως θα νοιώθατε σε αυτή την περίπτωση;
  • Υπάρχει κάποιο πρόβλημα εδώ;
  • Ποιες είναι οι επιλογές σας για να επιλύσετε το πρόβλημα;
  • Ποιες είναι οι συνέπειες/κίνδυνοι αν αποφασίσετε να καπνίσετε;
  • Τι θα κερδίσετε αν αποφασίσετε να μην καπνίσετε;
  • Αποφασίσατε να μην καπνίσατε αλλά ο/η φίλος/η σας αποφάσισε να καπνίσει. Πως θα απαντούσατε σε αυτά τα παιδιά;

2.Δύο φίλοι/ες σας λένε ότι καπνίζουν επειδή τους/τις βοηθά να μειώσουν την όρεξη τους. Δεν είστε σίγουρος/η αν αυτό είναι αλήθεια επειδή άλλοι φίλοι/ες σας λένε ότι αυτό δεν δουλεύει. Παρόλα αυτά θέλετε να χάσετε βάρος πριν το πάρτι στην παραλία.

  • Ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα εδώ;
  • Ποιες επιλογές έχετε για να επιλύσετε το πρόβλημα;
  • Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά κάθε απόφασης;

Να θυμάστε ότι ένας πολύ καλός τρόπος για να εργαστείτε σε αυτά τα σενάρια με τους/τις μαθητές/τριες σας είναι ο Πίνακας Υπεύθυνης Λήψης Αποφάσεων. Όταν δουλεύετε με αυτόν: 

  • Παρουσιάστε το εργαλείο ως πλαίσιο για να τους βοηθήσετε να πάρουν τις καλύτερες δυνατόν αποφάσεις στην καθημερινή τους ζωή.
  • Κανονικοποιήστε τη χρήση του εργαλείου για όλους/ες τους/τις μαθητές/τριες παρουσιάζοντας το ως μια γενική στρατηγική και όχι ένα στίγμα.
  • Ενημερώστε τους ότι ο πίνακας αποφάσεων μπορεί να εφαρμοστεί σε διαφορετικά είδη αποφάσεων και ενθαρρύνετε τους να το χρησιμοποιήσουν και στο σπίτι και στην τάξη όταν επιθυμούν να πάρουν μια απόφαση.
  • Χρησιμοποιήστε διάφορα σενάρια τα οποία οι μαθητές/τριες βίωσαν ή είναι πιο πιθανόν να βιώσουν (για παράδειγμα, η επιλογή μεταξύ κάτι διασκεδαστικού ή του σωστού, ή η πίεση από συνομήλικους) . Είναι σημαντικό να παρουσιάσετε αυθεντικά σενάρια εδώ, και επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αναπαράσταση ρόλων (θα εξετάσουμε παραδείγματα στην επόμενη θεματική).
  • Αφοσιώστε χρόνο για να εξηγήσετε το σύστημα βαθμολογίας για το ζύγισμα των υπερ και κατά (θετικοί αριθμοί για τα υπέρ και αρνητικοί αριθμοί για τα κατά) δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στους κανόνες πρόσθεσης ή αφαίρεσης θετικών και αρνητικών αριθμών, ιδιαίτερα για παιδιά μικρότερης ηλικίας. Χρησιμοποιώντας μια αριθμητική γραμμή ή αληθινά αντικείμενα μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητικό με μικρότερα παιδιά δημοτικού σχολείου για να εξασκηθούν στην πρόσθεση και αφαίρεση αρνητικών αριθμών.
  • Δώστε στους/στις μαθητές/τριες χρόνο και χώρο για να χρησιμοποιήσουν το εργαλείο.
  • Ενσωματώστε το συλλογισμό ως μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Ζητώντας από τους/τις μαθητές/τριες να απαριθμήσουν τα υπέρ και τα κατά μέσω πιθανών αποτελεσμάτων μπορεί να είναι πολύ βοηθητικό σε αυτό το βήμα.

Δραστηριότητα

Σκεφτείτε μια συνήθεια που επιθυμείτε να σταματήσετε να κάνετε ως ενήλικας και χρησιμοποιήστε τον Πίνακα Υπεύθυνης Λήψης Αποφάσεων για να αποφασίσετε την καλύτερη επιλογή για εσάς.