Θεματική 2 Ορισμοί και κατηγορίες των παραγόντων κινδύνου και προστασίας

  • Πρόκειται για παράγοντες που αυξάνουν τις πιθανότητες ενός ατόμου να βιώσει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα.
  • Επηρεάζουν αρνητικά την αναπτυξιακή πορεία ενός παιδιού και το θέτουν σε κίνδυνο για μελλοντική κατάχρηση ουσιών ή άλλες προβληματικές συμπεριφορές.
  • Είναι μετρήσιμοι και προβλεπόμενοι, ενώ πολλοί είναι τροποποιήσιμοι: αποτελούν αντικείμενα με δυνατότητα αλλαγής μέσα από παρέμβαση(-εις).
  • Πρόκειται για παράγοντες που μειώνουν τις πιθανότητες ενός ατόμου να αντιμετωπίσει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα.
  • Προωθούν την επιτυχημένη προσαρμογή και αντιμετώπιση διαφόρων καταστάσεων και αλλαγών.
  • Δεν πρόκειται απλά για την απουσία παραγόντων κινδύνου: οι παράγοντες προστασίας μπορούν να μειώσουν και να μετριάσουν τα αρνητικά αποτελέσματα των παραγόντων κινδύνου.

 Με βάση το έργο της Bronfenbrenner, οι McLeroy, Bibeau, Steckler, και Glanz (1988) ανέπτυξαν 5 επίπεδα επιρροής παραγόντων σχετικών με την συμπεριφορά υγείας: ενδοπροσωπική, διαπροσωπική, θεσμική, κοινότητα και δημόσια πολιτική (Sallis, Owen,  & Fisher, 2015).

Σχηματική αναπαράσταση της Οικολογικής Θεωρίας Συστημάτων της Urie Bronfenbrenner (1977)

https://www.simplypsychology.org/Bronfenbrenner.html

Μοντέλο Οικολογικών Συστημάτων της Urie Bronfenbrenner

Όνομα Συστήματος Περιγραφή Συστήματος

Μικροσύστημα

Τα μικροσυστήματα επηρεάζουν άμεσα το παιδί. Αυτά είναι οι άνθρωποι με τους οποίους το παιδί αλληλεπιδρά, όπως οι γονείς, οι συνομήλικοι και οι δάσκαλοι. Η σχέση μεταξύ των ατόμων και αυτών που τους περιβάλλουν πρέπει να λαμβάνεται υπ’όψιν. Για παράδειγμα, για να εκτιμήσει κανείς τι συμβαίνει με έναν/μία μαθητή/τρια στα μαθηματικά, θα πρέπει να γνωρίζει την σχέση μεταξύ του/της μαθητή/τριας και του/της δασκάλου/δασκάλας του/της.

Μεσοσύστημα

Τα μεσοσυστήματα είναι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ατόμων που περιβάλλουν ένα άτομο. Η σχέση μεταξύ των γονέων και του σχολείου, για παράδειγμα, επηρεάζουν έμμεσα το παιδί.

Εξωσύστημα

Μεγαλύτεροι θεσμοί, όπως είναι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή το σύστημα υγείας, αναφέρονται ως εξωσυστήματα. Αυτά επηρεάζουν την οικογένεια, τους συνομηλίκους και το σχολείο, τα οποία λειτουργούν υπό τις πολιτικές και τους κανονισμούς αυτών των θεσμών.

Μακροσύστημα

Στο επίπεδο των μακροσυστημάτων, βρίσκουμε τις πολιτιστικές αξίες και πεποιθήσεις. Αυτά τα μεγαλύτερα ιδεώδη και προσδοκίες, αναδιαμορφώνουν τους θεσμούς και εν τέλει επηρεάζουν το άτομο.

Χρονοσύστημα

Όλα τα παραπάνω, συμβαίνουν σε ένα ιστορικό πλαίσιο, το χρονοσύστημα. Οι πολιτιστικές αξίες αλλάζουν με τον χρόνο, όπως και οι πολιτικές των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ή οι κυβερνήσεις σε συγκεκριμένο πολιτικό κίμα. Η εξέλιξη λαμβάνει χώρα σε ένα σημείο στον χρόνο.

Paris, J., Ricardo, A., & Rymond, D. (2018). Child Growth and Development. College of the Canyons. Open textbook library –  http://www.uilis.unsyiah.ac.id/oer/files/original/79f04d87bf89c0f27024fc4f376048c9.pdf

Οι παράγοντες κινδύνου και προστασίας υπάρχουν σε κάθε επίπεδο στο οποίο το άτομο αλληλεπιδρά με άλλα άτομα και την κοινωνία.

Άτομο Κοινωνία
  • Δημογραφικοί παράγοντες
  • Φυσιολογική και ψυχολογική προδιάθεση
  • Συμπεριφορές
  • Αξίες
  • Γνώση
  • Ικανότητες
  • Προβληματικές συμπεριφορές
  • Συνομήλικοι (νόρμες, δραστηριότητες)
  • Οικογένεια (λειτουργία, διαχείριση, σύνδεση)
  • Σχολείο (σύνδεση, κλίμα, πολιτικές, απόδοση)
  • Κοινότητα/Κοινωνία (σύνδεση, νόρμες, πόροι, επίγνωση/κινητοποίηση, πολιτικές/κυρώσεις, πολιτιστικές συνθήκες,περιβάλλον πληροφοριών)

Επηρεάζουν την αυτοαποτελεσματικότητα, που μπορεί να οριστεί ως η αίσθηση εαυτού του ατόμου, οι κοινωνικές του ικανότητες και η αυτοδιάθεσή του.

Επηρεάζουν το άτομο μέσω της συμπεριφοράς και στάσης των κοινωνικών φορέων, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη της αντίληψης του τι καθίσταται ως κανονιστική συμπεριφορά.