Θεματική 3 Διευκολυντικές συμβουλές για εκπαιδευτικούς ως εκπαιδευτές/τριες προληπτικών παρεμβάσεων

Μερικές γενικές αρχές εκμάθησης, που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί ως εκπαιδευτές/τριες όταν εφαρμόζουν μια προληπτική παρέμβαση στην τάξη τους είναι:

  • Ενθαρρύνετε τους/τις μαθητές/τριες που συμμετέχουν στην εκπαίδευση να εμπλακούν ενεργά. Μια ποικιλία από μαθησιακές δραστηριότητες πρέπει να προσφερθεί ούτως ώστε να επιτρέψει στους/στις μαθητές/τριες να αναζητήσουν πληροφορίες, να κάνουν ερωτήσεις, να διατυπώσουν απαντήσεις, να σκεφτούν κριτικά και δημιουργικά, και να εφαρμόσουν τις νέες γνώσεις, στάσεις και δεξιότητες. Όλες οι δραστηριότητες πρέπει να είναι συγκεκριμένες με βάση το τοπικό περιβάλλον.
  • Χρησιμοποιήστε ξεκάθαρη, άμεση γλώσσα, εξηγήστε νέους ορισμούς, επιδείξετε δεξιότητες, και χρησιμοποιήστε κατάλληλο μαθησιακό υλικό ούτως ώστε να ενισχύσετε την κατανόηση και την απομνημόνευση του διδακτικού υλικού. Είναι απαραίτητη η χρήση τοπικής γλώσσας που είναι εύκολό να κατανοηθεί.
  • Κάθε φορά που ξεκινάτε μια καινούργια θεματική, βεβαιωθείτε ότι οι προηγούμενες θεματικές χρησιμοποιούνται ως η βάση κατανόησης νέων γνώσεων και δεξιοτήτων. Οι μαθητευόμενοι/ες πρέπει να μπορούν να προχωρήσουν από το ένα θέμα στο επόμενο, έχοντας πλήρως κατανοήσει το προηγούμενο.
  • Υπογραμμίστε τι έχει γίνει σωστά και διορθώστε λάθη όπου χρειάζεται ούτως ώστε να αποφύγετε παρεξηγήσεις σχετικά με το θέμα. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητευόμενοι/ες ενθαρρύνονται να μάθουν.
  • Αντιμετωπίστε το κάθε άτομο στην εκπαίδευση ως μοναδικό. Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές εμπειρίες, ενδιαφέροντα, ικανότητες και στυλ μάθησης. Προσπαθήστε να ανακαλύψετε τι γνωρίζουν ήδη οι μαθητές/τριες σχετικά με το θέμα και χρησιμοποιήστε μια ποικιλία εκπαιδευτικών μεθόδων που πληρούν τις ανάγκες τους. Πιθανόν να χρειαστεί επιπρόσθετη κινητοποίηση για κάποιους/ες μαθητές/τριες. Όλοι οι μαθητές/τριες πρέπει στο τέλος να μάθουν τα ιδία πράγματα.

Αναφορικά με τις εκπαιδευτικές μεθόδους για την εφαρμογή σε μια πρωταρχική προληπτική παρέμβαση, ο/η εκπαιδευτικός/συντονιστής/τρια πρέπει να επικεντρωθεί σε συμμετοχικές εκπαιδευτικές μεθόδους. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι θυμούνται 20% από αυτά που ακούν, 40% από αυτά που ακούν και βλέπουν, και 80% από όσα ανακαλύπτουν οι ίδιοι. Μερικές από τις πιο ενδεικτικές μεθόδους είναι:

  • Δίνονται στους/στις μαθητές/τριες ομαδικά έργα για να συμπληρώσουν και μιλούν πολύ περισσότερο από το/τη συντονιστρή/στρια. Οι μικρότερες ομάδες τείνουν να είναι πιο αποτελεσματικές (3-6 μαθητές/τριες) καθώς υπάρχει περισσότερος χρόνος για όλα τα μέλη της ομάδας να εκφραστούν. Οι μαθητές/τριες πρέπει να συζητήσουν ένα θέμα κάθε φορά και η διάρκεια μπορεί να ποικίλει ανάλογα με το θέμα (μέγιστος χρόνος μέχρι 20 λεπτά). Στην ομάδα, ένα άτομο πρέπει να επιλεγεί να είναι ο/η “γραμματέας” και να καταγράψει τα ευρήματα και ένα άτομο να είναι ο/η “παρουσιαστής/τρια” των αποτελεσμάτων σε όλη την τάξη.
  • Παρουσιάζεται μια πρακτική δεξιότητα από το/τη συντονιστή/τρια ή το/τη βοηθό του/της συντονιστή/τριας. Έπειτα πρέπει να δοθεί στους/στις μαθητές/τριες αρκετός χρόνος για να εξασκήσουν τη δεξιότητα και επιπρόσθετος χρόνος πρέπει να υπολογιστεί για ανατροφοδότηση.
  • Οι μαθητές/τριες επισκέπτονται ένα μέρος. Αυτή η μέθοδος δίνει την ευκαιρία στους/στις μαθητευόμενους/ες την ευκαιρία να βιώσουν μια ρεαλιστική κατάσταση, σχετική με το υλικό της εκπαίδευσης. Ο/Η συντονιστής/τρια πρέπει να βεβαιωθεί ότι αυτό το μέρος είναι ικανοποιητικό και συνεπώς να ενημερώσει τους/τις υπεύθυνους/ες αυτού του μέρος για την άφιξή τους.
  • Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα παιχνίδι για τις ανάγκες αυτής της εκπαίδευσης. Ο/Η συντονιστής/τρια πρέπει να βεβαιωθεί ότι είναι πολιτιστικά αποδεκτό για αυτό το περιβάλλον. Αυτό το άρθρο μπορεί να παρέχει πολύτιμες ιδέες για παιχνίδια που μπορούν να προσαρμοστούν και να χρησιμοποιηθούν στη διδασκαλία του θέματος σχετικά με την αντίσταση κατά των συνομηλίκων.
  • Τα προβλήματα περιγράφονται, επιδεικνύονται και συζητούνται με τους/τις μαθητευόμενους/ες. Αυτή η μέθοδος είναι πολύ χρήσιμη για την ενίσχυση θετικών στάσεων. Οι μαθητές/τριες εργάζονται σε μικρές ομάδες και πρέπει να έχουν αρκετό χρόνο για να εξασκήσουν τους ρόλους τους και έπειτα να τους παρουσιάσουν στην ομάδα.

Για μια επιτυχημένη δραστηριότητα αναπαράστασης ρόλων, ο/η εκπαιδευτικός πρέπει να είναι καλά προετοιμασμένος/η αποφασίζοντας τους στόχους της δραστηριότητας, ετοιμάζοντας εκ των προτέρων ξεκάθαρα κείμενα, καθορίζοντας σαφείς ρόλους, και περιγράφοντας τους με λεπτομέρεια ούτω ώστε οι μαθητευόμενοι/ες να μπορούν να δράσουν κατάλληλα. Επίσης, ο/η εκπαιδευτικός πρέπει να συντονίζει την αναπαράσταση ρόλων δίνοντας σαφείς οδηγίες, επαναλαμβάνοντας τις εάν χρειάζεται και κοιτάζοντας τριγύρω εάν κάποιος/α χρειάζεται υποστήριξη. Συζητήστε θέματα που προκύπτουν από το σχέδιο  και καταλήξτε σε μερικά συμπεράσματα με τους/τις μαθητευόμενους/ες, ενθαρρύνετε τους θεατές να μοιραστούν τις σκέψεις τους και τους/τις ηθοποιούς να μοιραστούν τα συναισθήματά τους και να βοηθήσουν τους/τις μαθητευόμενους/ες να επανακτήσουν τις ισορροπίες σε περίπτωση που επηρεάστηκαν συναισθηματικά από την αναπαράσταση ρόλων. Πηγαίνετε πίσω στις δραστηριότητες του Κεφαλαίου 1 εάν θέλετε να θυμηθείτε μερικές ιδέες αναπαράστασης ρόλων.

  • Οι μαθητευόμενοι/ες καλούνται να παρουσιάσουν τις ιδέες τους μόλις τους έρθουν στο μυαλό. Η ιδέα είναι η συλλογή πολλών ιδεών για ένα συγκεκριμένο θέμα/ζήτημα/ερώτημα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα (συνήθως σύντομο). Εάν υπάρχουν ντροπαλοί/ές μαθητές/τριες, θα ήταν καλύτερη η καταγραφή ιδεών σε μικρές ομάδες (μπορεί επίσης να λάβει χώρα και ατομικά, γράφοντας τις ιδέες σε χαρτάκια “post-its” και κολλώντας τα στο σχετικό χώρο της ομάδας).
  • Πολλοί/ές μαθητευόμενοι/ες ανταποκρίνονται θετικά σε τραγούδια και ιστορίες. Ένα παράδειγμα από ένα τέτοιο θετικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι αυτό το εργαλείο, το οποίο δοκιμάστηκε με πολλά νεαρά άτομα και αποδείχθηκε αποτελεσματικό εργαλείο στην αφήγηση ιστοριών.

Οι πιο πάνω μέθοδοι δεν είναι αρκετές από μόνες τους. Ο/Η εκπαιδευτής/τρια πρέπει να αναπτύξει ένα επικοινωνιακό και έμπιστο περιβάλλον όπου οι εκπαιδευόμενοι/ες νιώθουν ελεύθεροι/ες να εκφραστούν. Η επικοινωνία περιλαμβάνει λεκτικά και μη-λεκτικά στοιχεία. Όσον αφορά τα λεκτικά στοιχεία, συνδέονται με το πως χρησιμοποιείται η ομιλία. Ο/Η εκπαιδευτής/τρια πρέπει να διαθέτει δεξιότητες ακρόασης, ομιλίας και ανατροφοδότησης.

  • Διατηρήσει οπτική επαφή με το άτομο ή την ομάδα ούτως ώστε να επιδείξουν ενδιαφέρον και προσοχή σχετικά με το τι συζητείται.
  • Αποφύγετε άμεση οπτική επαφή εάν αυτό θεωρείται αγενές ή προσβλητικό στον πολιτισμό μερικών από τους/τις μαθητές/τριες.
  • Επικεντρώστε την προσοχή σας στους/στις μαθητές/τριες όταν μιλούν και μην εμφανίζεστε ως αφηρημένοι/ες ή ότι βιάζεστε.
  • Εάν οι μαθητές/τριες μιλούν, δώστε χρόνο ούτως ώστε να τελειώσουν τις προτάσεις ή τις σκέψεις τους πριν σχολιάσετε ή απαντήσετε.
  • Συμπεριφερθείτε σε κάθε άτομο ή ομάδα ως μοναδικό/ή και αποφύγετε να είστε επικριτικοί/ες.
  • Μιλάτε ξεκάθαρα, με συνέπεια και επαρκώς δυνατά.
  • Χρησιμοποιήστε σαφείς λέξεις και εκφράσεις.
  • Ενθαρρύνει τους/τις μαθητές/τριες να μιλούν περισσότερο.
  • Δίνει εποικοδομητική ανατροφοδότηση και μην είστε επικριτικοί/ες.
  • Δίνει ανατροφοδότηση άμεσα.
  • Δίνει συγκεκριμένη ανατροφοδότηση και όχι για κάτι άσχετο ή ασήμαντο.
  • Δίνει “αμφίδρομη” ανατροφοδότηση, δίνοντας την ευκαιρία στο/στη μαθητή/τρια να απαντήσει σε αυτή την ανατροφοδότηση.
  • Όσον αφορά τις δεξιότητες μη-λεκτικής επικοινωνίας, συμπεριλαμβάνουν όλες τις κινήσεις του σώματος και χειρονομίες του/της ομιλητή/τριας.
  • Αυτές μπορούν να φανερώσουν τι και πως τα άτομα σκέφτονται ή τις στάσεις τους σχετικά με κάτι που λέχθηκε ή σχολιάστηκε από ένα/μια μαθητή/τρια. Περιλαμβάνει έμμεσα στοιχεία όπως εκφράσεις του προσώπου, χειρονομίες, στάσεις του σώματος, το είδος της ένδυσης, και τη φυσική απόσταση μεταξύ των ατόμων που επικοινωνούν.
  • Συνεπώς, για παράδειγμα, όταν ο/η εκπαιδευτικός δίνει ανατροφοδότηση κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης πρόληψης, οι ρηματικές εκφράσεις και οι μη-λεκτικές εκφράσεις πρέπει να ευθυγραμμίζονται. Ο τόνος, ο ρυθμός της ομιλίας και οι εκφράσεις του προσώπου λένε όσα και οι λέξεις.
  • Είναι ενημερωμένος/η σχετικά με το υλικό και τους στόχους της εκπαίδευσης.
  • Σχεδιάσει και να αναλάβει ηγετικό ρόλο κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης.
  • Χρησιμοποιεί απλή και ξεκάθαρη γλώσσα.
  • Χρησιμοποιεί σχετικά και κατάλληλα μαθητικά βοηθήματα.
  • Χρησιμοποιεί εμπειρίες της πραγματικής ζωής.
  • Χρησιμοποιεί εκπαιδευτικές μεθόδους που δουλεύουν.
  • Κάνει τη μάθηση ενδιαφέρουσα χρησιμοποιώντας διάφορες μεθόδους εκπαίδευσης, σύντομες συνεδρίες, και ενθάρρυνση συμμετοχής των μαθητών/τριών.
  • Κάνει τη μάθηση ευχάριστη κάνοντας αστεία, και να δημιουργεί ένα άνετο περιβάλλον και ευνοϊκό προς τη μάθηση.
  • Παρέχει την κατάλληλη στήριξη και καθοδήγηση για την ενίσχυση της μάθησης (γνώσεις, στάσεις, και ανάπτυξη δεξιοτήτων).

Αυτές οι δεξιότητες ακρόασης, ομιλίας και ανατροφοδότησης είναι πολύ εποικοδομητικές δεξιότητες που μπορούν να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση μεταξύ του/της συντονιστή/τριας και συνιστάται εξαιρετικά να χρησιμοποιείται ως καθοδήγηση για την γενική διαχείριση της τάξης και όχι μόνο κατά την εκπαίδευση της πρόληψης.

  • Αποτελεί πρότυπο για την λήψη αποφάσεων και επίλυση προβλημάτων.
    • Μπορείτε να σκεφτείτε φωναχτά ούτως ώστε οι μαθητές/τριες μπορούν να δουν πως προσπαθείτε να λύσετε το πρόβλημα και να βρείτε την καλύτερη λύση.
    • Μπορείτε να ζητήσετε συγνώμη όταν κάνετε ένα λάθος και να σχολιάσετε πως σκέφτεστε να το διορθώσετε.
    • Να είστε ακριβείς και να μην παραιτείστε ποτέ, ακόμα και σε πολύ δύσκολες συνθήκες.
    • Να σέβεστε τους άλλους.
    • Να έχετε αυτοπεποίθηση.
  • Ενθαρρύνετε τα θετικά στοιχεία των μαθητών/τριών. Υπενθυμίστε στους/στις μαθητές/τριες ότι έχει αποφασιστεί ένα βραβείο επειδή τα πήγαν καλά. Μιλήστε με τους/τις μαθητές για τα συναισθήματα τους. Με αυτό τον τρόπο, τα κίνητρα τους διατηρούνται και οι θετικές συμπεριφορές συνεχίζονται και επαναλαμβάνονται.
  • Εκφράστε τις προσδοκίες σας σχετικά με το ότι, όταν ο/η εκπαιδευτικός πιστεύει στους/στις μαθητές/τριες, οι μαθητές/τριες τείνουν να ανταποκρίνονται και να αποδίδουν αντίστοιχα.
  • Δημιουργήστε ένα θετικό κλίμα στην τάξη και συζητήστε πως να σέβεστε ο ένας τον άλλον.